De andere helft van PrEP: de driemaandelijkse afspraak

Het pilletje is het makkelijke deel. Het ligt naast de tandenborstel, en na een paar weken denk je er niet meer over na. De andere helft van de PrEP staat in de agenda: een afspraak, ongeveer om de drie maanden, bij de huisarts of bij het Checkpoint. Dat is de reden waarom de bescherming betrouwbaar blijft.

Wat daar gebeurt, is geen geheim, maar wordt zelden uitgelegd. Laten we het dus eens stap voor stap bekijken.

Waarom elke drie maanden?

PrEP biedt bescherming tegen hiv, zolang je hiv-negatief bent. Een onopgemerkte infectie kan niet voldoende worden behandeld met de werkzame stoffen in de PrEP-tablet, en het virus kan resistentie ontwikkelen. Daarom wordt het volgende recept doorgaans alleen verstrekt op vertoon van een recente negatieve hiv-test. Deze regel is geen bureaucratische rompslomp. Het is je reddingslijn.

De tweede reden: PrEP biedt geen bescherming tegen andere seksueel overdraagbare aandoeningen. Veel daarvan verlopen in de keel of het rectum zonder klachten. Wie alleen naar de test gaat als er iets brandt, ziet een groot deel over het hoofd. De vaste afspraak vindt plaats voordat ze zich verder verspreiden.

Wat er tijdens de afspraak gebeurt

De gang van zaken en de volgorde verschillen van praktijk tot praktijk. De kern is overal vergelijkbaar:

• HIV-test. Bij elke afspraak, als basis voor het volgende recept.
• Syfilis. Via een bloedonderzoek, meestal tegelijkertijd.
• Chlamydia en gonorroe. Uitstrijkjes uit de keel en het rectum, plus een urinemonster. De uitstrijkjes neem je vaak zelf af, in een paar minuten en in je eentje in het hokje.
• Nierfunctie. Tenofovir, een van de werkzame stoffen, wordt via de nieren uitgescheiden. Daarom wordt het creatininegehalte regelmatig gemeten. Hoe vaak dit gebeurt, hangt af van de leeftijd en eerdere bevindingen.
• Hepatitis. Om te beginnen wordt gecontroleerd of je beschermd bent tegen hepatitis B. Zo niet, dan wordt vaccinatie aanbevolen. Afhankelijk van de situatie wordt er met tussenpozen ook op hepatitis C getest.

Daarnaast is er een kort gesprek: hoe gaat het met de medicatie, is er iets veranderd, heb je iets anders nodig? Het is ook de juiste plek voor de vragen die je anders aan niemand stelt. Wie daar werkt, heeft ze allemaal al eens gehoord.

Dagelijks of bij speciale gelegenheden: de afspraak blijft staan

Of je PrEP nu dagelijks inneemt of, in overleg met je arts, alleen wanneer dat nodig is, maakt dat weinig verschil voor de frequentie van de controles. Ook wie PrEP alleen in bepaalde periodes gebruikt, kan de tests beter niet overslaan.

Een pauze en een nieuwe start horen thuis in het gesprek, niet in het laatje bij de oude verpakking. Voordat je weer begint, moet je een nieuwe hiv-test ondergaan. En wie chronische hepatitis B heeft, mag PrEP alleen onder medisch toezicht afbouwen, omdat de werkzame stoffen ook tegen het hepatitis B-virus werken.

Wat het kost

Duitsland: Sinds september 2019 wordt PrEP voor mensen vanaf 16 jaar met een verhoogd risico op hiv vergoed door de wettelijke ziektekostenverzekeringen. Begeleiding, controleonderzoeken en medicatie worden vergoed; voor het recept geldt de gebruikelijke eigen bijdrage. Het mag worden voorgeschreven door artsen met de juiste kwalificaties; praktijken die gespecialiseerd zijn in hiv zijn hierop ingesteld. Particulier verzekerden regelen de vergoeding rechtstreeks met hun verzekeraar.

Oostenrijk: Sinds april 2024 draagt de sociale verzekering met een subsidie bij aan de kosten. De regeling is voor een beperkte periode ingevoerd. De aids-hulporganisaties weten hoe de aanvraagprocedure verloopt en wat er momenteel geldt.

Zwitserland: Sinds juli 2024 vergoedt de basisverzekering PrEP, inclusief begeleiding en laboratoriumtests, mits de begeleiding plaatsvindt via artsen die deel uitmaken van het SwissPrEPared-programma. De franchise en het eigen risico gelden net als bij elke andere behandeling. Ook hier is de regeling voor een beperkte periode ingevoerd. Aids-Hilfe Schweiz en de Checkpoints zijn op de hoogte van de huidige stand van zaken.

Zodat de afspraak vanzelf plaatsvindt

Gemiste afspraken zijn bijna altijd een kwestie van de agenda, niet van de wilskracht. Een paar gewoontes nemen je het werk uit handen:

• Maak een afspraak voor de volgende keer voordat je de praktijk verlaat.
• Stel de herinnering in op twee weken voor het einde van de verpakking, niet op de laatste dag.
• Kies vaste maanden, bijvoorbeeld januari, april, juli en oktober. Dan hoef je niet meer te rekenen.
• Bevindingen en vaccinaties op één plek verzamelen, zodat je bij een verandering van huisarts niet helemaal opnieuw hoeft te beginnen.

Uiteindelijk is de kwartaalafspraak net als PrEP zelf: onopvallend, zolang het maar doorgaat. Juist daarin ligt de waarde ervan. Bescherming is geen eenmalig moment. Het is een ritme dat je zelf bepaalt.

Dit artikel is geen vervanging voor medisch advies. Voor jouw persoonlijke situatie kun je het beste contact opnemen met je PrEP-praktijk, de plaatselijke Aids-hulp of een Checkpoint.