Check-up vanaf 35: wat er voor homomannen bij hoort

Keel, endeldarm, urine, bloed. Wie PrEP slikt, kent de uitstrijkjes elk kwartaal en kan het verloop in zijn slaap opzeggen. Dan vraagt de huisarts naar je laatste cholesterolwaarde, en wordt het stil.

Bij veel mannen op PrEP is de seksuele gezondheid strakker geregeld dan al het andere. Vanaf 35 loont het om die twee bij elkaar te brengen. De check-up wordt in Duitsland door de zorgverzekering vergoed, aan de toegang ligt het dus zelden. Eerder aan de lijst: wie alleen zegt „even alles nakijken, graag”, krijgt de standaard. Die is degelijk, maar een paar punten moet je zelf op tafel leggen.

Wat de verzekering vanaf 35 betaalt

Wie in Duitsland wettelijk verzekerd is, heeft vanaf 35 elke drie jaar recht op het gezondheidsonderzoek, in de praktijk meestal Check-up 35 genoemd. Tussen 18 en 34 krijg je het één keer. Het omvat:

• een gesprek over eerdere aandoeningen, familiegeschiedenis en leefstijl
• een lichamelijk onderzoek en bloeddrukmeting
• bloedwaarden: cholesterol, triglyceriden, bloedsuiker
• een urinetest
• een blik op je vaccinatiestatus
• eenmalig een test op hepatitis B en C

Daarnaast betaalt de verzekering vanaf 35 elke twee jaar de huidkankerscreening: één keer van top tot teen, inclusief de plekken die je zelf nooit te zien krijgt. Veel huisartsen bieden die ook aan, anders de dermatoloog. Beide passen in één ochtend. Nuchter erheen, bloed laten prikken, één keer uitkleden.

In Oostenrijk en Zwitserland zijn preventie en vergoeding anders geregeld. De onderwerpen op de lijst blijven dezelfde.

Vaccinaties: het boekje in de la

De vaccinatiestatus hoort officieel bij de check-up, maar in de praktijk eindigt het gesprek vaak bij tetanus. Voor mannen met mannelijke partners zijn een paar andere aanbevelingen van de Duitse vaccinatiecommissie (STIKO) relevanter.

Hepatitis A en B

Hepatitis A wordt overgedragen via minuscule sporen van ontlasting, hepatitis B via bloed en andere lichaamsvloeistoffen. Beide routes spelen een rol in je seksleven. De STIKO raadt beide vaccinaties aan bij een verhoogd besmettingsrisico door seksueel gedrag, de kosten neemt de verzekering dan meestal over. Er is een combinatievaccin voor beide. Wie als kind tegen hepatitis B is gevaccineerd, kan de bescherming laten controleren via de antistofwaarde anti-HBs.

HPV

Humane papillomavirussen komen heel veel voor en zijn meestal onschuldig. Sommige typen veroorzaken genitale wratten, andere kunnen over jaren tot kanker leiden, ook in de anale zone. De STIKO raadt de vaccinatie standaard aan voor 9- tot 14-jarigen, inhalen kan tot 17 jaar. Voor volwassenen is er geen algemene aanbeveling. Zinvol kan ze toch zijn, omdat ze beschermt tegen de typen waarmee je nog niet besmet bent. Sommige verzekeraars betalen vrijwillig, een telefoontje maakt dat duidelijk.

Mpox

Sinds 2022 raadt de STIKO de mpox-vaccinatie aan voor mannen met vaak wisselende mannelijke partners. Twee doses met minstens 28 dagen ertussen, de verzekering neemt de kosten over. Wie destijds maar één dosis heeft gehad, haalt de tweede alsnog in.

Het onderzoek waar bijna niemand naar vraagt

Anale kanker is zeldzaam. Bij mannen met mannelijke partners komt het echter duidelijk vaker voor dan gemiddeld, vooral bij hiv, en meestal zit HPV erachter.

Een screeningsprogramma van de verzekeraars is er niet voor. Voor mannen met hiv raden de richtlijnen regelmatige onderzoeken aan, alle anderen kunnen het het best zelf aankaarten. Een inwendig onderzoek met de vinger duurt een minuut. Bij bloed, jeuk, knobbeltjes of pijn die niet vanzelf verdwijnen, is een proctoloog het juiste adres. Aambeien komen veel voor, maar niet alles wat erop lijkt, is er ook een. De afspraak is korter dan de drempel ervoor.

Daarnaast zijn er tests op soa's. Met PrEP lopen die toch al elke drie maanden. Zonder PrEP, maar met wisselende partners, geldt hetzelfde principe: regelmatig testen, en wel daar waar contact was. Een urinetest alleen vindt geen infectie in de keel of de endeldarm.

Waar je met de lijst naartoe gaat

Check-up en huidkankerscreening horen bij de huisarts. Hoe ver je daar met de rest komt, hangt ervan af hoe open je kunt praten. Is het eerlijke antwoord „niet echt”, zoek dan een andere praktijk in plaats van onderwerpen te schrappen. In veel steden zijn er hiv-praktijken die deze vragen elke dag horen, ook van mannen zonder hiv.

Het tweede adres zijn de Checkpoints, meestal gerund door de Aidshilfen. Daar word je anoniem getest op hiv en andere soa's, vaak gratis of tegen een kleine bijdrage, en krijg je advies over vaccinaties.

Voor het briefje in je jaszak: check-up, huidcheck, vaccinatieboekje, hepatitisstatus, HPV, mpox, soa-tests op alle plekken, de vraag naar het anale onderzoek. Eén ochtend, een paar telefoontjes. Wat daarvan voor jou zinvol is, bespreek je met je arts.